Η οδός Γαριβάλδη αποτελεί έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους και όμορφους δρόμους στο παραλίμνιο μέτωπο των Ιωαννίνων. Παρά την καθημερινή της χρήση από κατοίκους και επισκέπτες, κρατάει την γραφική της εικονα ενώ η ονοματοδοσία της συνδέεται με μια συγκεκριμένη και ιδιαίτερα αιματηρή σελίδα της τοπικής ιστορίας: τη δράση των Γαριβαλδινών εθελοντών στην Ήπειρο κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο.
Η ιστορική σύνδεση: Οι «Ερυθροχίτωνες» στην Ήπειρο
Το όνομα του δρόμου προέρχεται από τον Ιταλό εθνικό ήρωα Τζουζέπε Γκαριμπάλντι (1807–1882), ωστόσο η άμεση σχέση με τα Ιωάννινα αποκρυσταλλώνεται μέσω του γιου του, Ριτσιότι Γκαριμπάλντι. Ο Ριτσιότι τέθηκε επικεφαλής του Σώματος των Γαριβαλδινών (ή «Ερυθροχιτώνων»), ενός σώματος που αποτελούνταν από Ιταλούς φιλέλληνες και Έλληνες εθελοντές (κυρίως Επτανήσιους, υπό την ηγεσία του Αλέξανδρου Ρώμα).
Τον Νοέμβριο του 1912, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας των Ιωαννίνων από τον ελληνικό στρατό, το σώμα αυτό ανέλαβε μια κρίσιμη στρατιωτική αποστολή: την κατάληψη του όρους Δρίσκος, ανατολικά της λίμνης Παμβώτιδας, με σκοπό την αποκοπή των γραμμών ανεφοδιασμού των οθωμανικών δυνάμεων.
Στη Μάχη του Δρίσκου (26–28 Νοεμβρίου 1912), περίπου 2.000 εθελοντές αντιμετώπισαν υπέρτερες οθωμανικές δυνάμεις. Η έλλειψη πυρομαχικών ανάγκασε τελικά το σώμα σε υποχώρηση, με βαρύτατες όμως απώλειες. Ανάμεσα στους πεσόντες ήταν και ο διαπρεπής ποιητής Λορέντζος Μαβίλης. Παρά την υποχώρηση, η επιχείρηση πέτυχε να απασχολήσει κρίσιμες εχθρικές δυνάμεις, διευκολύνοντας την μετέπειτα απελευθέρωση της πόλης τον Φεβρουάριο του 1913.
Η οδός Γαριβάλδη σήμερα: Σημείο συνάντησης ιστορίας και καθημερινότητας
Η ονοματοδοσία του δρόμου λειτούργησε ως έμπρακτη αναγνώριση της θυσίας των Ιταλών και Ελλήνων εθελοντών. Σήμερα, η οδός Γαριβάλδη διατηρεί έντονα τα στοιχεία της ιστορικής ταυτότητας της πόλης.
Στην οδό διασώζονται κτίρια της γιαννιώτικης αρχιτεκτονικής των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, αρκετά από τα οποία έχουν αποκατασταθεί και επαναχρησιμοποιούνται.
Σε ελάχιστη απόσταση από τον άξονα της οδού βρίσκεται η ιστορική Εβραϊκή Συναγωγή των Ιωαννίνων, αποτυπώνοντας τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της πόλης της περιόδου εκείνης.
Η οδός Γαριβάλδη αποτελεί ένα διαρκές μνημείο της ευρωπαϊκής διάστασης που είχε η προσπάθεια για την ενσωμάτωση των Ιωαννίνων στο ελληνικό κράτος στις αρχές του περασμένου αιώνα.