Η ονομασία «Ανατολή» στα νότια προάστια των Ιωαννίνων δεν είναι τυχαία. Κρύβει πίσω της μια από τις πιο συγκινητικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: τον βίαιο ξεριζωμό του ποντιακού ελληνισμού μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την τιτάνια προσπάθεια των προσφύγων να ριζώσουν, να δημιουργήσουν και να μεγαλουργήσουν σε μια νέα, άγνωστη πατρίδα.
Η Οδύσσεια του Ξεριζωμού και ο Παπα-Γιώργης
Η ιστορία της Ανατολής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με μια εμβληματική μορφή, τον παπα-Γιώργη (κατά κόσμον Γεώργιο Εμμανουηλίδη). Καταγόμενος από το χωριό Κιζίλοτ της περιοχής Κοτυώρων (Ορδού) του Πόντου, έζησε στο πετσί του τις διώξεις, τις εξορίες και τις μαρτυρικές πορείες θανάτου που επέβαλαν οι τουρκικές αρχές από το 1920 και μετά.
Μετά από μια διετή, εξαντλητική πεζοπορία προς τα βάθη της Μικράς Ασίας και στη συνέχεια προς τα παράλια της Μεσογείου (Άδανα, Μερσίνα), ο παπα-Γιώργης κατάφερε να κρατήσει ενωμένες περίπου 150 ψυχές. Αναζητώντας έναν ασφαλή τόπο εγκατάστασης, οδήγησε την ομάδα του στην Ήπειρο, φτάνοντας στα Γιάννενα γύρω στο 1924.
Από τα Κελιά της Μπονίλας στη Θεμελίωση του Συνοικισμού
Φτάνοντας στα Ιωάννινα, οι Πόντιοι πρόσφυγες δεν βρήκαν έτοιμα σπίτια. Αρχικά μοιράστηκαν σε ιδρύματα της πόλης, ενώ πολλοί βρήκαν προσωρινό καταφύγιο στα κελιά του ιστορικού μοναστηριού του Αϊ-Γιάννη της Μπονίλας, λίγο έξω από την πόλη.
Με τη μεσολάβηση του τότε Μητροπολίτη Ιωαννίνων, αποφασίστηκε η παραχώρηση μιας ελώδους και δύσβατης έκτασης γύρω από το μοναστήρι για τη μόνιμη αποκατάστασή τους. Οι Πόντιοι, οπλισμένοι με τη γνωστή εργατικότητα και επιμονή τους, στρώθηκαν στη δουλειά: έκοψαν χιλιάδες πλιθιά (λάσπη με άχυρο) για να χτίσουν μόνοι τους τα πρώτα ισόγεια σπίτια τους.
Ιστορικά Ορόσημα της Κοινότητας
|
Έτος |
Γεγονός |
|---|---|
|
1924 |
Άφιξη των πρώτων Ποντίων προσφύγων στα Ιωάννινα και προσωρινή στέγαση στην Μπονίλα. |
|
1925 |
Επίσημη θεμελίωση του προσφυγικού συνοικισμού παρουσία των αρχών και του Στρατηγού Τσιρογιάννη. |
|
1933 |
Ολοκλήρωση της γραφειοκρατικής διανομής των κλήρων και των πλιθόκτιστων σπιτιών. |
|
1930-40 |
Η «Ανατολή» αναγνωρίζεται ως αυτόνομη κοινότητα, παίρνοντας το όνομά της για να θυμίζει πάντα τις χαμένες πατρίδες. |
Μια ιδιαίτερη ιστορική στιγμή: Ο παπα-Γιώργης, ως ιερέας πλέον της Ανατολής, καθιέρωσε ένα μοναδικό έθιμο. Κάθε απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, στη Δεύτερη Ανάσταση, διάβαζε το Ευαγγέλιο στα ελληνικά αλλά και στα τουρκικά, προκειμένου να το κατανοούν πλήρως οι τουρκόφωνοι Πόντιοι της κοινότητας, προσελκύοντας πλήθος Γιαννιωτών που έρχονταν να ζήσουν αυτή την κατανυκτική εμπειρία.
Η Διατήρηση της Ταυτότητας και τα Έθιμα Σήμερα
Οι πρώτες δεκαετίες ήταν γεμάτες δυσκολίες, φτώχεια και τον αγώνα της κοινωνικής ενσωμάτωσης με το ντόπιο στοιχείο. Ωστόσο, η ποντιακή ψυχή δεν αλλοιώθηκε. Οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους τη γλώσσα, τα τραγούδια, τον ήχο της λύρας και τις βαθιές παραδόσεις τους.
Σήμερα, η Αδελφότητα Ποντίων και Μικρασιατών Ηπείρου, με έδρα την Ανατολή, αποτελεί έναν ισχυρό θεματοφύλακα αυτής της κληρονομιάς. Κάθε χρόνο αναβιώνουν με τεράστια επιτυχία παραδοσιακά δρώμενα, με κορυφαίο αυτό των Μωμόγερων κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου. Οι δρόμοι της Ανατολής γεμίζουν με τους ήχους των κουδουνιών, ποντιακούς χορούς και τραγούδια, αποδεικνύοντας ότι η μνήμη παραμένει ολοζώντανη.
Από ένας λασπώδης προσφυγικός καταυλισμός του 1924, η Ανατολή έχει εξελιχθεί σήμερα σε ένα από τα πιο ζωντανά, αναπτυσσόμενα και όμορφα προάστια των Ιωαννίνων. Οι άνθρωποί της προχώρησαν μπροστά, χωρίς όμως να ξεχάσουν ποτέ από πού ξεκίνησαν.