Με την καθοδήγηση και τη στήριξη του πνευματικού του πατέρα, Παχωμίου Α΄, ο Θεόληπτος ανέλαβε αρχικά τη διαποίμανση της Μητροπόλεως Ιωαννίνων. Μετά την κοίμηση του Παχωμίου, περί τα μέσα του 1513, διαδέχθηκε τον πνευματικό του οδηγό στην ηγεσία της Οικουμενικής Εκκλησίας.
Από τη θέση του Πατριάρχη, επέδειξε πλούσιο διοικητικό και ποιμαντικό έργο, μεριμνώντας για την οργάνωση των Μητροπόλεων Αδριανουπόλεως και Σάμου, ενώ ενίσχυσε συστηματικά τις εκκλησιαστικές κοινότητες των παραδουνάβιων περιοχών. Παράλληλα, διατήρησε στενούς δεσμούς με τη Ρωσική Εκκλησία, αποστέλλοντας εκεί τον διάδοχό του στη Μητρόπολη Ιωαννίνων, Γρηγόριο, μαζί με μοναχούς της Μονής Αγίου Παντελεήμονος και τον Μάξιμο τον Γραικό, για τη διενέργεια εράνων και τη μετάφραση κειμένων.
Η διπλωματική του παρέμβαση αποδείχθηκε καθοριστική απέναντι στην οθωμανική εξουσία. Χρησιμοποιώντας τις προσωπικές του επαφές με τον Σουλτάνο Σελίμ Α΄, απέτρεψε το 1517 την κατάληψη των προσκυνημάτων του Παναγίου Τάφου στα Ιεροσόλυμα, ενώ το 1520 γλίτωσε τους χριστιανούς της Κωνσταντινούπολης από την απόφαση για βίαιο εξισλαμισμό.
Παρά τις πιέσεις εκείνης της περιόδου, κατά την οποία δημεύθηκαν οι λιθόκτιστες εκκλησίες, εκτός της Παμμακαρίστου και του Μουχλίου, και επιβλήθηκε ο περιορισμός της ξύλινης οροφής στους νέους ναούς, ο Θεόληπτος κατάφερε να διατηρήσει την συνοχή του ποιμνίου.
Επιπλέον, προέβαλε σθεναρή αντίσταση στη διείσδυση της λατινικής επιρροής στην Κρήτη και τη Βλαχία, προστατεύοντας την ορθόδοξη παράδοση.
Ο Θεόληπτος απεβίωσε αιφνίδια το 1522 και ενταφιάστηκε στον προαύλιο χώρο του ναού της Παμμακαρίστου, δίπλα στον τάφο του πνευματικού του πατέρα, Παχωμίου
Επικοινωνήστε μαζί μας